zapadlisko_2

Geneza wód mineralnych w Latoszynie

Na długo zanim na ziemi dębickiej pojawił się pierwszy człowiek (a było to około 10 000 lat p.n.e.) ziemia ta była świadkiem wielu zdarzeń geologicznych mających wpływ na czasy współczesne. Do jednych z najbardziej znaczących należało istnienie warunków sprzyjających późniejszemu powstaniu złóż wód mineralnych w Latoszynie.

A historię powstania złóż tych wód należy zacząć od okresu około 18 mln lat temu, kiedy to kształt ówczesnej Europy w nieporównywalnym stopniu różnił się od dzisiejszego kształtu naszego kontynentu.

Na południu ówczesnej Europy istniał wielki ocean, którego dzisiejsze Morze Śródziemne jest skromną pozostałością. Ocean ten nazwany został później oceanem Tetydy, od imienia mitycznej bogini greckiej Tetys, małżonki Okeanosa – boga wody.

Na północnych obrzeżach Oceanu Tetydy w wyniku procesów górotwórczych powstał system wzajemnie powiązanych basenów mórz śródlądowych zwanych Paratetydą. Baseny te były morzami, które okresowo miały swobodną łączność z otwartymi wodami oceanicznymi oraz między sobą, a niekiedy ulegały częściowej lub całkowitej izolacji.

europa

Najbardziej na północ wysuniętą i stosunkowo płytką częścią Paratetydy był obszar dzisiejszego zapadliska przedkarpackiego.

Zasięg zbiornika na terenie Polski nie został jeszcze w pełni zbadany, wnioskować należy, że na północy granica dawnej linii brzegowej najdalszego zasięgu morza sięgnęła po tereny obecnej Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, Gór Świętokrzyskich oraz Wyżyny Lubelskiej. Południowy zasięg basenu jest ciągle dyskusyjny. Przyjmuje się, że basen ten rozciągał się aż po Pieniny, a to oznacza, że czoło Karpat znajdowało się około 50 km na południe od współczesnego czoła.

W okolicach Rzeszowa znajdowała się rozległa wyspa nazwana Wyspą Rzeszowską, która rozciągała się równoleżnikowo między Dębicą i Przemyślem, dzieląc zapadlisko przedkarpackie na dwa baseny północny i południowy.

zapadlisko_2

Klimat panujący w ówczesnym czasie (suchy i gorący), który był nieco cieplejszy od współczesnego powodował, że w wyniku parowania zbiornika morskiego o wysokim zasoleniu na jego dnie tworzyły się osady.

W północnym, płytszym basenie zbiornika morskiego panowały warunki sprzyjające powstawaniu osadów siarczanowo-węglanowych, z których powstały następnie m. in. złoża siarki Tarnobrzega. Natomiast południowy, głębszym basen był obszarem tworzenia się osadów zawierających chlorek sodu (sól kamienna) oraz siarczan wapnia (gips), któremu to swój siarczanowo-wapniowy, siarczkowy charakter zawdzięczają wody latoszyńskie.

Po złożeniu, osad podlegał przez tysiące i miliony lat różnym przeobrażeniom fizycznym i chemicznym, które doprowadziły do przekształcenia osadu w skałę twardą i zwięzłą.

Osady basenu południowego obecnie znajdują się pod nasuniętymi na nie Karpatami oraz tuż przed czołem nasunięcia Karpat. To właśnie w tej części zbiornika  powstały złoża soli kamiennej Wieliczki i Bochni oraz złoże wód mineralnych Latoszyna.

Z czasem zbiornik morski wycofał się z obszaru dzisiejszego zapadliska i przez pewien okres trwało tu osadzanie się skał powstałych w wyniku procesu niszczenia wypiętrzonych Karpat. W ten sposób osady zawierające wytrącone z parującej wody morskiej – gips i sól kamienną, przykryte zostały innymi warstwami – stąd dziś znajdują się one głęboko pod powierzchnią terenu.

Tam jednak gdzie nie udało się dotrzeć ludzkiemu oku, dotarło inne medium jakim jest woda. Bo nie należy zapominać, że w warstwach bardziej lub mniej głębokich odbywa się ciągłe krążenie wody, a ponieważ woda z natury swej jest dobrym rozpuszczalnikiem dlatego krążąc w środowisku skalnym, mineralizuje się tzn. wchłania w siebie liczne i różnorodne składniki mineralne.

Podobnie jest z wodami mineralnymi Latoszyna, związanymi genetycznie z gipsami. Ich smak, zapach i właściwości lecznicze wynikają właśnie z rozpuszczania gipsu czyli siarczanu wapnia, który to powstał z istniejącego tu niegdyś Morza Paratetydy.